Forem: ismoilov mukhammadumar

C++ :Loops boshlang'ich tushuncha.

ismoilov mukhammadumar — Sun, 08 Mar 2026 04:34:22 +0000

Bugun biz C++ tilidagi eng muhim mavzulardan biri — tsikllar (loops) haqida gaplashamiz. Tsikl bu bir xil kodni qayta-qayta yozmaslik uchun ajishlab chiqilgan yechim.Hozirda biz while turlarini korib chiqamiz.

Oddiy while tsikli (The Basic While) Bu tsikl "toki shart to'g'ri bo'lsa, bajar" so'zi singari ishlaydi. Shart eng boshida tekshiriladi va shart bajarilamy qolgungacha ishlashni davom etadi. "If" dan farqi shundaki while shart qondirilmay qolgungacha ishlayveradi.

cpp
int a;
while(shart) 
{
    //Istalgan natija.
    a++; // Agar buni unutib qoldirsangiz, tsikl to'xtamaydi!
}

Agarda biz increment/decrement larni ishlatmasak while to'xtamasdan ishlashni davom etadi.

Cheksiz while (The Infinite While)

Ba'zan dasturimiz to'xtovsiz ishlashi kerak bo'ladi (masalan, o'yinlar yoki serverlar). Buning uchun shartni doim true qilib qo'yamiz.

cpp
while(true) 
{
    istalgan natija.

    // To'xtatish uchun 'break' ishlatish mumkin

}

do-while tsikli (Kamida bir marta ishlaydi)

Oddiy whiledan farqi — bu tsikl shartni kod bajarilgandan keyin tekshiradi. Ya'ni, shart xato bo'lsa ham kod kamida bir marta ishlaydi.

cpp
int son = 10;
do 
{
    cout << "Salom!" << endl;
    son++;
} while (son < 5); // Shart xato, lekin kod bir marta ishladi.

Ichma-ich while (Nested While)

Tsikl ichida yana bir tsikl! Bu ko'pincha jadvallar yoki koordinatalar bilan ishlashda qo'llaniladi.

cpp
int a,b;
while (shart_1) 
{
    istalgan natija.
    while (shart_2) 
    {
        istalgan natija.
        b++/b--; //shartdan kelib chiqqan holda.
    }
    cout << endl;
    a++/a--; //shartdan kelib chiqqan holda.
}

Nested while da nested if dagi kabi shartlar o'zaro bog'liq bolishi lozim.

Hozirda shu . E'tiboringiz uchun rahmat!

c++ :cctype

ismoilov mukhammadumar — Tue, 10 Feb 2026 09:40:59 +0000

**cctype **bu kompyuterga belgilarni tanishga yordam beradigan kutubxona. Uning yordamida kompyuter quyidagi savollarga darrov javob bera oladi:

isalpha() - Bu harf ligini aniqlab beradi.
islower() - Bu kichik harfni aniqlaydi.
isupper() - Bu katta harfni aniqlaydi.

Oddiy hayotiy misol
Tasavvur qiling, siz saytda ro'yxatdan o'tyapsiz.
Ismingizni yozganingizda: Tizim orqa fonda isalpha() yordamida tekshiradi. Agar siz "Aziz777" deb yozsangiz, u raqamni ko'radi va: "Ismda raqam bo'lishi mumkin emas!" — deb aytadi.
Katta harf talabi: Agar parol kamida bitta katta harfdan iborat bo'lishi kerak bo'lsa, isupper() funksiyasi ishga tushadi.

c++ da Switch

ismoilov mukhammadumar — Tue, 10 Feb 2026 06:04:19 +0000

Switch if va ternary kabi shart operatori.

if va else da kompyuter barcha shartlarni birma bir tekshirib to'grisini bajarar edi.
switchda esa kompyuter birdaniga tog'ri javobni bajaradi.
switch if dan tez ishalydi.

Switch syntixsi.

switch (variable)
Switch dan keyin tekshirilayotgan o'zgsruvchi yoziladi.
case n - bu o'zgaruvchi shu n songa teng degani.
break bu so'z har bir case dan keyin qoyilishi shart aks holda barcha natijalar konsolga chiqadi.
default bu hadda else kabidir ya'nikim aks holda,boshqa natijalar degani.

switch(o'zgaruvchi)
{
 case n:           // bu yerda son va harflarga tenglasak ham bo'ladi.
 qandaydir natija. // natijaga istalgan narsa yoza olamiz.Tekst ham
 break;            // if else ham hoxlagan narsa.Amma break esdan                                 
 case m:           // chiqmasligi kerak.
 qandaydir natija.
 break;
 default;
 qandaydir natija.
 break
}

bu qisqacha yozilishi.
switch tez bo'lsa ham biz uni hamma yerda qo'lay olmaymiz.chunki shart aniq bo'lmog'gi lozim.

c++ : if

ismoilov mukhammadumar — Tue, 10 Feb 2026 05:43:03 +0000

If ternanry kabi shart operatori hisoblanadi.

Odatiy if.

Agar mantiq faqat bitta shartdan tashkil topsa biz if ning o'zidan foydanalamiz.

if syntix:
if(shart)
{
  istalgan natija
}

Bu if ning syntixsi.
biz odatiy if ni bir necha martta ishlata olamiz.

if(shart)
{
 istalgan natija 
}
if(shart2)
{
istalgan natija2
}

Lekin bu holatda har bir if tekshiriladi va faqatgin to'grisi bajariladi.
Shuningdek bunday usulda har bir if alohida hisoblanadi.

If else.

If else odatda mantiq yoki bunday bo'lsin,bo'masa bunday bo'lsin degan holatlarda ishlatilinadi.

if else syntix:
if(shart)
{
   istalgan natija
}
else if(shart2)  // else if da biz shart yoza olamiz.
{
   natija 2
}
else          // else da esa yoza olmaymiz.
{
natija 3
}

Bu _nested if_ deyiladi.

Bu usulda if,else if va else ning hammasi bitta funksiya hisoblanadi.Qisqacha qilganda har bir if ning faqatgin bitta else va istalgancha else if i bo'lishi mumkin.

Ichma-ich if.

nested if dan tashqari ichma-ich if bor.
ichma-ich if shartlar o'zaro bo'gliq bo;'lganida ishlatilinadi.

if(asosiy shart)
{
   natija yokida kerakli tekst
   if(shart 2)
   { 
      natija 2
   }
   else              // else if ham qollashimiz mumkin vazifa shartda     
                         kelib chiqqan holda
   {
      natija 3
   }
}
else // else ishlatilishi ham vazifadan kwlib chiqqan holda
{
    natija 
}

Bu usul shartlar o'zaro bog'liq bo'lganida ishlatilinadi.

Biz vazifa shartidan kelib chiqqan holda istalgancha ichma-ich if dan foydalansak bo'ladi.Ammo natijalar o'zaro bo'gliq bo'lmog'i lozim.
ichma-ich if ni biz terminal ishlas mantiqida ko'rganmiz.

Ya'ni terminalda asosiy menyu bor va biz bu menyudan ozimga kerak xizmatni tanlaymiz - bu asosiy shart hisoblanadi.

Keyin esa osha tanlangan xizmat turida bir nechta xizmat bo'lsa keragini tanlaymiz.

Aynan shu holat javoblar mantiqi bog'langanligi deganidir.

C++ Ternary Operator

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 21:01:07 +0000

Ternary Operator o'zi nima? 🤔 Ternary (uchlik) operatori — bu shartni tekshirib, natijaga qarab ikkita qiymatdan birini tanlaydigan qisqa yo'ldir.

Sintaksis:shart ? (to'g'ri bo'lsa) : (xato bo'lsa);

Oddiy misol:
cpp
int yosh = 20;
string natija = (yosh >= 18) ? "Kattalar" : "Bolalar";

cout << natija;         // Natija: Kattalar

Nested Ternary (Ichma-ich ternary)

Ba'zan shartlar bittadan ko'p bo'ladi. Bunday holda bitta ternary operatori ichiga ikkinchisini joylashtirish mumkin.

Misol: Sonning ishorasini aniqlash
cpp
int son = -5;

string holat = (son > 0) ? "Musbat" : (son < 0) ? "Manfiy" : "Nol";

cout << holat; // Natija: Manfiy

C++ da Mantiq

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 20:56:37 +0000

Increment (++) va Decrement (--) 🚀 Bu operatorlar o'zgaruvchi qiymatini 1 taga o'zgartirish uchun ishlatiladi.

++ (Increment): Qiymatni 1 taga oshiradi. (x = x + 1)
-- (Decrement): Qiymatni 1 taga kamaytiradi. (x = x - 1)

ishoralar ahamiyati:

++x : Oldin oshiradi, keyin ishlatadi.
x++ : Oldin ishlatadi, keyin oshiradi.

cpp
int a = 5;
cout << ++a; // Natija: 6 (Oldin oshdi)

int b = 5;
cout << b++; // Natija: 5 (Ekranga chiqdi, keyin 6 bo'ldi)

Relational Operators (Solishtirish) ⚖️ Ikki qiymatni o'zaro solishtirish uchun ishlatiladi va natija har doim bool (true yoki false) bo'ladi.

Operator    Ma'nosi Misol   Natija
==  Tengmi? 5 == 5  true
!=  Teng emasmi?    5 != 3  true
>   Kattami?    10 > 20 false
<   Kichikmi?   10 < 20 true
>=  Katta yoki tengmi?  5 >= 5  true
<=  Kichik yoki tengmi? 4 <= 3  false

Logical Operators (Mantiqiy bog'lovchilar) Bir nechta shartlarni birlashtirish uchun kerak bo'ladi.

&& (AND - VA): Hamma shartlar to'g'ri bo'lsagina true beradi.
Misol: (5 > 3 && 10 > 5) true
|| (OR - YOKI): Hech bo'lmasa bitta shart to'g'ri bo'lsa true beradi.
Misol: (5 > 10 || 10 > 5) true
! (NOT - EMAS): Shartni teskarisiga o'zgartiradi.
Misol: !(5 > 10) true (chunki 5 > 10 asli xato, ! esa uni to'g'riga aylantirdi).

C++:iomanip

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 20:50:58 +0000

C++ da ma'lumotlarni (ayniqsa jadval ko'rinishidagilarni) chiroyli va professional ko'rinishga keltirish uchun (Input/Output Manipulation) kutubxonasi mavjud.

Kutubxonani qo'shish Ushbu funksiyalardan foydalanish uchun dasturning yuqori qismiga quyidagi qatorni qo'shishingiz kerak:

cpp
#include <iomanip>

Eng muhim 3 ta operator Keling, eng ko'p ishlatiladigan "manipulyatorlar" bilan tanishamiz:

setw(n) — Joy ajratish (Set Width) Keyingi chiqadigan ma'lumot uchun nechtadir katakchani "bron" qilib qo'yadi. Bu jadvallar yasashda juda qo'l keladi.

Misol: cout << setw(10) << "Ali"; — "Ali" so'zini 10 ta joy ichiga o'ng tomondan joylashtiradi.

fixed va setprecision(n) — Aniqlikni sozlash Kasr sonlarning nuqtadan keyin nechta raqami ko'rinishini belgilaydi.

Misol: 3.14159 ni faqat 3.14 qilmoqchi bo'lsangiz:
cpp
cout << fixed << setprecision(2) << 3.14159; // Natija: 3.14

setfill(c) — Bo'shliqni to'ldirish setw() bilan ajratilgan bo'sh joylarni biror belgi bilan to'ldiradi.

Misol: cout << setfill('.') << setw(10) << 50;
Natija: ........50

C++ da int va char Casting

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 20:47:01 +0000

Harfdan Songa (Char ➡️ Int)

Agar siz char (belgi) turidagi o'zgaruvchini int (butun son) ga aylantirsangiz, kompyuter o'sha belgining ASCII jadvalidagi tartib raqamini ko'rsatadi.

'A' = 65
'a' = 97
'0' = 48 (raqamning o'z kodi bor!)
cpp
char harf = 'A';
int kod = harf;

cout << "Harf: " << harf << endl;   // Natija: A
cout << "Kodi: " << kod << endl;    // Natija: 65

Sondan Harfga (Int ➡️ Char)

Xuddi shunday, butun sonni belgi (char) turiga aylantirib, unga mos keladigan simvolni topish mumkin:

cpp
int raqam = 98;
char belgi = raqam;

cout << "Son: " << raqam << endl;    // Natija: 98
cout << "Belgi: " << belgi << endl;  // Natija: b

C++ da char: Kompyuter harflarni qanday taniydi?

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 20:43:27 +0000

Dasturlashda biz faqat sonlar bilan ishlamaymiz. Bizga ismlar, ramzlar va xabarlar kerak. Buning uchun C++ da eng asosiy vosita — char (Character) ma'lumot turidir.

char o'zi nima?

char — bu xotiradan atigi 1 bayt (8 bit) joy egallaydigan ma'lumot turi. U o'zida faqat bitta belgini saqlay oladi.
Belgi: 'A', 'z', '$', '7', ' ' (bo'shliq).
Qoida: char qiymatlari har doim bittalik qo'shtirnoq (' ') ichiga olinadi.

Diqqat: "A" (ikkitalik qo'shtirnoq) — bu string (matn), 'A' (bittalik) — bu esa char.

Harflar ortidagi "Yashirin Sonlar" (ASCII) Kompyuter "A" harfini tushunmaydi, u faqat 0 va 1 larni biladi. Shuning uchun har bir belgiga bitta butun son biriktirilgan. Bu tizim ASCII (American Standard Code for Information Interchange) deb ataladi.

'A' ➡️ 65
'a' ➡️ 97
'0' ➡️ 48
cpp
char harf = 'B';
cout << harf;           // Natija: B
cout << int(harf);      // Natija: 66 (Uning ASCII kodi)

C++ da Type Casting: Bir turdan ikkinchisiga o'tish

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 20:39:15 +0000

Dasturlashda ba'zan bir turdagi ma'lumotni boshqa turga o'tkazishga to'g'ri keladi. Masalan, kasr sonni butun songa aylantirish yoki ikki butun sonni bo'lganda aniq natija olish. Bu jarayon Type Casting (turlarni konvertatsiya qilish) deb ataladi.

C++ da buning ikki xil yo'li bor: Avtomatik va Majburiy.

Implicit Casting (Avtomatik o'tish) 🪄 Bu jarayon kompyuter tomonidan avtomatik bajariladi. Kichikroq turdagi ma'lumot kattaroq turga o'tkazilganda hech qanday ma'lumot yo'qolmaydi.

Misol: int turidagi sonni double turiga o'tkazish.
cpp
int butun = 10;
double kasr = butun; // Avtomatik ravishda 10.0 bo'ladi

cout << kasr; // Natija: 10

Explicit Casting (Mexanik o'tish)

Agar siz kattaroq turni kichikroq turga o'tkazmoqchi bo'lsangiz (masalan, double -> int), ma'lumotning bir qismi yo'qolishi mumkin. Shuning uchun buni kompyuterga majburan aytishingiz kerak.

cpp
double narx = 19.99;
int yaxlit = (int)narx; // Nuqtadan keyingi qism shunchaki o'chib ketadi

cout << yaxlit; // Natija: 19

Shuni eslatib o'tish kerakki:float dan integer ga casting qilishda ma'lumot yoqoladi.

Ya'ni '.' dan keyingi qism o'chib ketadi

C++ da Kasr Sonlar: float va double

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 20:32:41 +0000

Dasturlashda hamma narsa ham butun sonlardan iborat emas. Narxlar ($19.99), tana harorati (36.6) yoki Pi soni (3.14...) kabi ma'lumotlar uchun bizga Floating Point (suzuvchi nuqtali sonlar) kerak bo'ladi.
C++ da bu vazifa uchun ikkita asosiy "qahramon" bor: float va double.

Hajm va Aniqlik (Precision) Tasavvur qiling, sizda ikkita chizg'ich bor. Biri santimetrlarni ko'rsatadi, ikkinchisi esa millimetrgacha aniq o'lchaydi.

Ma'lumot turi   Hajmi (bayt)    Aniqlik darajasi    
float           4 bayt          7 ta raqamgacha 
double          8 bay           15-16 ta raqamgacha

__Nega double deb ataladi? Chunki u floatga qaraganda double precision (ikki barobar aniqlik) beradi.

C++ Integer turlari

ismoilov mukhammadumar — Mon, 09 Feb 2026 20:28:08 +0000

Integer bilan tanishing

Ma'lumot turi Hajmi (bayt) Taxminiy diapazoni Qachon ishlatiladi?

short   2 bayt  -32,768 dan 32,767 gacha    Kichik sonlar uchun
int 4 bayt  -2 mlrd dan +2 mlrd gacha   Standart tanlov
long long   8 bayt  ±9 quintillion (juda katta!)   Ulkan sonlar uchun

Signed vs Unsigned: "Minus" kerakmi? Har bir butun son turi ikki xil ko'rinishda bo'lishi mumkin:

signed (ishorali): Ham manfiy, ham musbat sonlarni saqlaydi. (Odatda barcha turlar shunday).
unsigned (ishorasiz): Faqat musbat sonlarni saqlaydi

Foydasi: Manfiy sonlar hisobiga musbat sonlar sig'imi ikki barobar ortadi!
Misol: unsigned int yosh = 25; (Chunki yosh hech qachon manfiy bo'lmaydi).

Koddagi ko'rinishi

cpp
#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    short kichik_son = 100;
    int oddiy_son = 1500000;
    long long ulkan_son = 8000000000LL; // LL - long long ekanini bildiradi

    unsigned int faqat_musbat = 4000000000U; // U - unsigned

    cout << "Kichik: " << kichik_son << endl;
    cout << "Katta: " << ulkan_son << endl;

    return 0;
}

Agar siz short (maksimal 32,767) qutisiga 32,768 sonini solmoqchi bo'lsangiz, nima bo'ladi?

Bu xuddi soat milining 12 dan keyin 1 ga o'tib ketishiga o'xshaydi: son birdaniga eng kichik manfiy songa (-32,768) aylanib qoladi! Buni Integer Overflow deb atashadi va bu juda ko'p xatolarga sabab bo'ladi