Forem: madina1575

Struct

madina1575 — Tue, 18 Mar 2025 10:23:37 +0000

Bugungi gaplashadigan mavzuyimiz ko'rib turganingizday struct.

C# dasturlash tilida struct - bu ma'lumotlar tuzilmasi bo‘lib, u bir nechta o‘zgaruvchilarni bitta birlik sifatida guruhlash uchun ishlatiladi.U huddi classga o'xshaydi, lekin structning qiymat turi value type bo'lsa, classniki reference type bo'ladi.
Member - bu struct/classning a'zolariga nisbatan qo'llanadigan so'z.
Struct/Classning 3 ta memberi bor:

Field
Property
Method

Field: Biz bilgan oddiy ichida qiymat saqlovchi o'zgaruvchi deyish mumkin;
Property: Darvoza(Kirish eshigi) - ya'ni Fieldga qiymat saqlash uchun avvalo Propertydan o'tadi;
Method: Biz bilgan o'sha funksiya, ammo struct/classning ichida method deb nomlanadi;

Struct ichida constructor ochish imkoniga egasiz!
Constructor(ctor): Struct/classdan qandaydir bir obyekt(jism) ochilganda avtomatik tarzda chaqiriladigan biz bilgan o'sha oddiy method.

Ctorning qaytaruvchi qiymati bo'lmaydi! Shuningdek voidham deb yozilmaydi!
Ctor- ctor bo'lishi uchun ochiladigan methodning nomi structning nomi bilan bir xil bo'lishi shart.

Structda "this" kalit so'zi bor va u boshqa ctorni chaqirish uchun ishlatiladi.

Bundan tashqari readonly kalit so'zi ham ko'p martalab ishlatiladi.
Readonly: Fieldni faqatgina o'qish uchun (ya'ni getuchun) cheklab qo'yadi.Bu holatda unga qiymatni faqat ctorni ichida(ctorda) bera olamiz.

public struct Circle
{
    private int radius;

    public int Radius
    {
        get => radius;
        set
        {
            if(value > 0)
            {
                radius = value;
            }
            else
            {
                throw new Exception("Doira radiusi 0 ga teng yoki 0 dan kichik bo'lishi mumkin emas!");
            }
        }
    }

    public Circle(int radius)
    {
        Radius = radius;
    }

    public double GetArea() => radius * radius * Math.PI;

    public double GetCircumference() => 2 * radius * Math.PI;

    public void Print() => Console.WriteLine($"Doiraning yuzi: {GetArea()} \nDoiraning uzunligi: {GetCircumference()}");

    public override string ToString()
    {
        return $"Doiraning yuzi: {GetArea()} \nDoiraning uzunligi: {GetCircumference()}";
    }
}

Yana public va private kalit so'zlari mavjud.

Private - faqat struct ichida ko'rinadi.
Public - esa struct tashqarisida ham method sifatida ishlatilishi mumkun va ko'rinadi.

Koddagi Math.PImethodi esa matematik pini ya'ni 3,14 yaki 22/7 ni beradi;

Stack xotirasi

madina1575 — Sat, 25 Jan 2025 08:55:56 +0000

C# dasturlash tilida Stack va Heap xotirasi bo'lib ma'lumotlarni saqlash va ularga ishlov berish uchun ishlatiladi.

Bugun ulardan biri bo'lgan Stack xotirasi bilan tanishamiz!!!

Stack - bu yuqori tezlikdagi kichik xotira bo'lib, u ma'lumotlarni tartibli saqlaydi.

Stackdagi ma'lumotlar Last in First Out(LIFO) tamoyili bo'yicha ishlaydi, ya'ni eng oxirida qo'shilgan ma'lumot birinchi bo'lib olib tashlanadi.

Stackning xususiyatlari:
Tez ishlash: Stack ma'lumotlarni saqlash va ulardan foydalanish uchun juda tez ishlaydi, chunki u ma'lumotlarni tartib bilan qo'shadi va olib tashlaydi.

Statik o'lcham: Stackdagi ma'lumotlar xotira miqdori kompilyatsiya vaqtida aniqlanadi, shuning uchun u o'lchami oldindan ma'lum bo'lgan ma'lumotlar uchun ishlatiladi.

Avtomatic boshqarish:Stackdagi ma'lumotlar funksiyalardan chiqishda avtomatik tarzda chiqarib yuboriladi.

Boshqacha qilib aytganda ma'lumotlar dastur tugashi avtomatik tarzda boshqaruv : Stackdagi ma'lumotlar kompilyatori tomonidan boshqariladi va qo'lda boshqarishni talab qilmaydi.

C# dasturlash tilida Input qilish

madina1575 — Mon, 20 Jan 2025 20:12:50 +0000

Foydalanuvchidan ma'lumot qabul qilish uchun C# dasturlash tilida Console.ReadLine() buyrug'i ishlatiladi va bu buyrug' faqat string tipiga mansub.

Agar biz int, char, float kabi tipdagi ozgaruvchilarni qabul qilishni xohlasak Convert yoki Parse qilishimiz kerak bo'ladi

Bu yerda ikta o'zgaruvchi input qilingan va ular ustida amallar bajarilgan.

Natija quyidagicha bo'lishi mumkin:

Birinchi sonni kiriting: 15
Ikkinchi sonni kiriting: 4

Ikki sonning yig'indisi: 19
Ikki sonning ayirmasi: 11
Ikki sonning ko'paytmasi: 60
Ikki sonning bo'linmasi: 3
Bo'lingandagi qoldig'i: 1

.NET terminal komandalari

madina1575 — Mon, 20 Jan 2025 20:05:45 +0000

dotnet --version - komputerga o'rnatilgan dotnet versiyasini aniqlab beradi.

dotnet --list-sdks - sdk versiyalarini chop etib beradi.

cls yoki clear - komandalari oynachani tozlab beradi.

mkdir papkanomi - yangi papka yaratish uchun ishlatiladi.

cd papkanomi - nomi yozilgan papka ichiga kirish uchun ishlatiladi.

dotnet new console -n loyihanomi - bu komanda orkqali yangi konsol loyiha yaratish mumkin.

dotnet run- loyihani ishga tushirish uchun shlatiladi.

cd .. - bitta buyruq oldinga qaytish uchun ishlatiladi.

dotnet new sln -n faylnomi - sln faylini yaratish uchun ishlatiladi.

code . - qaysi fayl ichiga kirilgan bolsa osha faylni ochish uchun ishlatiladi

ls yoki dir - kompyutedagi bor fayllarning royxatini chiqarish uchun ishlatiladi.

IL (Intermediate Language)

madina1575 — Mon, 20 Jan 2025 19:52:21 +0000

IL (Intermediate Language)— bu .NET platformasida yozilgan dasturlarni ishlashga tayyorlash uchun ishlatiladigan oraliq dasturlash tili. Ba'zan MSIL (Microsoft Intermediate Language) yoki CIL (Common Intermediate Language) deb ham ataladi.

IL – bu dasturchi tomonidan yozilgan yuqori darajadagi kod (masalan, C#, VB.NET)ni birinchi bosqichda kompilyatsiya qilgandan keyin yaratiladigan til. IL mustaqil tilda yozilgan kod bo‘lib, uni turli platformalarda ishlatish mumkin.
IL qanday ishlaydi?

Kompilyatsiya qilish jarayoni:
C# yoki boshqa .NET tillarida yozilgan kod avval kompilyator tomonidan IL kodiga o‘zgartiriladi keyin faylga saqlanadi.

CLRda bajarilish:
Dastur ishga tushganda, IL kod JIT (Just-In-Time) kompilyatori yordamida mashina kodiga (platformaga mos kodga) aylantiriladi va bajariladi.

ILning asosiy xususiyatlari:

Platformadan mustaqillik
IL kod turli operatsion tizimlarda ishlashi uchun moslashtirilishi mumkin (masalan, Windows, Linux).

Tip xavfsizligi (Type Safety)
IL kodda barcha turlar aniq belgilanadi, bu esa noto‘g‘ri turdagi operatsiyalarni oldini oladi.

O‘zaro ishlash (Interoperability)IL bir nechta tillar uchun umumiy asosni yaratadi, bu orqali turli tillarda yozilgan kodlar birgalikda ishlay oladi.

CLR ( Common Language Runtime)

madina1575 — Mon, 20 Jan 2025 19:43:33 +0000

Common Language Runtime(CLR) .NET dasturlarining ishlash jarayonini boshqaradi. O'z vaqtida kompilyator kompilyatsiya qilingan codeni yani (MSIL) codeni mashina codega ( 0 va 1 larga) kompilyatsiya qiladi.

CLR tomonidan taqdim etiladigan xizmatlar xotirani boshqarish, xatoliklar bilan ishlash, xavfsizlik va boshqalarni o'z ichiga oladi.

CLR .NET ning asosiy komponentidir. Bu codelarni boshqaradigan va turli xizmatlarni taqdim etish orqali ishlab chiqish jarayonini osonlashtirishga yordam beradigan .NET runtime muhitidir. Asosan, u har qanday .NET dasturlash tilidan qat'iy nazar .NET dasturlari bajarilishini boshqarish uchun javobgardir. Common Language Runtime ostida ishlaydigan code boshqariladigan code deb ataladi.

Boshqacha qilib aytganda, CLR .NET uchun boshqariladigan runtime muhitini ta'minlaydi, deb ayta olamiz.

SDK vs Runtime

madina1575 — Mon, 20 Jan 2025 19:35:11 +0000

SDK (Software Development Kit) va Runtime .NET platformasining muhim komponentlari bo‘lib, ular har xil maqsadlar uchun ishlatiladi. Quyida ularning farqlari va vazifalari batafsil ko‘rib chiqamiz.

SDK (Software Development Kit) SDK dastur ishlab chiqish uchun kerak bo‘lgan vositalar to‘plamidir. U dasturchilar uchun kod yozish, sinash va qurish jarayonlarida ishlatiladi.

Tarkibi:

Kompilyatorlar: .NET tillari uchun (masalan, C#, F#, VB.NET).
CLI (Command Line Interface): .NET buyruq qatori vositalari (dotnet build, dotnet run va boshqalar).

Kutubxonalar: Dastur ishlab chiqish uchun standart kutubxonalar.
Ilova shablonlari: Yangi loyihalarni tez boshlash uchun andozalar.

Qachon ishlatiladi?
Agar siz .NET dasturini yaratayotgan bo‘lsangiz, SDK kerak bo‘ladi.
Masalan, yangi .NET loyihasini yaratish yoki mavjud kodni qurish uchun: dotnet new console dotnet build dotnet run

Foydalanish misoli:
Dasturchi o‘z kompyuteriga .NET SDKni o‘rnatadi va yangi ilova yaratadi yoki mavjud loyihani sinaydi.

Runtime Runtime — bu .NET ilovalarini ishga tushirish uchun ishlatiladigan vosita. Bu dasturiy ta'minotda ishlatiladigan kod va kutubxonalarni bajarishga javobgardir.

Tarkibi:
CLR (Common Language Runtime): Kodni ishlatish uchun mo‘ljallangan dvigatel.

Framework kutubxonalari: Dasturning ishlashi uchun zarur bo‘lgan asosiy funksiyalar.

Qachon ishlatiladi?
Agar siz .NETda allaqachon qurilgan dasturni ishlatmoqchi bo‘lsangiz, Runtime kerak bo‘ladi.

.NET versiyalari

madina1575 — Mon, 20 Jan 2025 19:07:24 +0000

1) .NET Framework 1.0:
Bu 2002-yilda chiqarilgan .NET Framework-ning birinchi versiyasi edi. U axlat yig'ish, generiklar va aks ettirish kabi bir qator yangi xususiyatlarni taqdim etdi.

Chiqindilarni yig'ishilovangiz tomonidan ishlatiladigan xotirani avtomatik ravishda boshqaradigan xususiyatdir.

Generics - bu har xil turdagi ma'lumotlar bilan ishlatilishi mumkin bo'lgan kod yozish usuli.

2) .NET Framework 1.1:
Ushbu versiya 2003 yilda chiqarilgan va bir qator xatoliklar tuzatilgan va ishlash yaxshilangan. Shuningdek, u C# va Visual Basic .NET kabi yangi tillarni qo'llab-quvvatladi.

3) .NET Framework 2.0:
Ushbu versiya 2005 yilda chiqarilgan va Windows Forms 2.0, ASP.NET 2.0 va WCF kabi bir qator yangi xususiyatlarni o'z ichiga olgan. Windows Forms grafik foydalanuvchi interfeyslarini (GUI) yaratish uchun asosdir. ASP.NET veb-ilovalarni yaratish uchun asosdir. WCF - bu xizmatga yo'naltirilgan ilovalarni yaratish uchun ramka.

4) .NET Framework 3.0:
Ushbu versiya 2006 yilda chiqarilgan va ADO.NET Entity Framework, WPF va Workflow Foundation kabi bir qator yangi xususiyatlarni o'z ichiga olgan. ADO.NET Entity Framework - bu relyatsion ma'lumotlar bazalaridan ma'lumotlarga kirish uchun ramka. WPF - bu boy foydalanuvchi interfeyslarini yaratish uchun ramka. Workflow Foundation - bu ish oqimlarini yaratish uchun asos.

5) .NET Framework 3.5:
Ushbu versiya 2007 yilda chiqarilgan va Windows Presentation Foundation (WPF), Windows Communication Foundation (WCF) va ADO.NET Entity Framework kabi bir qator yangi xususiyatlarni o'z ichiga olgan. WPF - bu boy foydalanuvchi interfeyslarini yaratish uchun ramka. WCF - bu xizmatga yo'naltirilgan ilovalarni yaratish uchun ramka. ADO.NET Entity Framework - bu relyatsion ma'lumotlar bazalaridan ma'lumotlarga kirish uchun ramka.

6) .NET Framework 4.0:
Ushbu versiya 2010 yilda chiqarilgan va asinxron dasturlash, dinamik tilni qo'llab-quvvatlash va yaxshilangan ishlash kabi bir qator yangi xususiyatlarni o'z ichiga olgan. Asinxron dasturlash fonda ishlaydigan kod yozish usulidir. Dinamik tilni qo'llab-quvvatlash .NET kodini yozish uchun C# va Visual Basic .NET dan boshqa tillardan foydalanish imkonini beradi.

7) .NET Framework 4.5:
Ushbu versiya 2012-yilda chiqarilgan va mobil qurilmalar uchun yaxshilangan qo‘llab-quvvatlash, bulutli hisoblash va veb-ishlab chiqish kabi qator yangi funksiyalarni o‘z ichiga olgan.

8) .NET Framework 4.6:
Ushbu versiya 2014-yilda chiqarilgan va Universal Windows Platformasini (UWP) qo‘llab-quvvatlash va ish faoliyatini yaxshilash kabi qator yangi funksiyalarni o‘z ichiga olgan. UWP - Windows 10 kompyuterlari, planshetlari va telefonlari kabi turli xil qurilmalarda ishlaydigan ilovalar yaratish platformasi.

9) .NET Framework 4.7:
Ushbu versiya 2016-yilda chiqarilgan va .NET Native dasturini qo‘llab-quvvatlash, ish faoliyatini yaxshilash va xatolarni tuzatish kabi qator yangi funksiyalarni o‘z ichiga olgan. .NET Native - bu .NET kodini mahalliy mashina kodiga kompilyatsiya qiladigan dastur bo'lib, unumdorlikni oshirishi mumkin.

10) .NET Framework 4.8:
Ushbu versiya 2019-yilda chiqarilgan va Windows 10-ni qo‘llab-quvvatlash, ish faoliyatini yaxshilash va xatolarni tuzatish kabi qator yangi funksiyalarni o‘z ichiga olgan.

.NET tarixi

madina1575 — Mon, 20 Jan 2025 18:16:40 +0000

.NET Framework — 2002-yilda Microsoft tomonidan chiqarilgan dasturiy platformadir.

Platforma turli dasturlash tillari: C#, Visual Basic .NET, F# va boshqalar uchun mos Common Language Runtime (CLR)ga asoslangan.
CLR funksiyasi ushbu platformadan foydalanadigan har qanday dasturlash tilida mavjud. .NET Framework hozirda .NET sifatida rivojlanmoqda. Bu platformada koʻp dasturlarga umumiy komponentlar va optimizatsiyalangan metodlar bor.

NET Framework oʻsha paytda mashhur boʻlgan Sun Microsystems (hozirda Oracle kompaniyasiga tegishli) Java platformasiga (node.js platformasiga) Microsoftning javobidir.
`

.NET Framework Microsoft kompaniyasining oʻz mahsuloti hisoblanib, rasmiy ravishda Windows operatsion tizimlarida ishlash uchun moʻljallangan boʻlsa-da, baʼzi boshqa operatsion tizimlarda .NET Framework dasturlarini ishga tushirish imkonini beruvchi mustaqil loyihalar (birinchi navbatda Mono va Portable.NET) mavjud.

FUNCTIONS

madina1575 — Tue, 05 Nov 2024 11:31:33 +0000

C++ dasturlash tilida funksiya bu kodning qayta ishlatiladigan qismi bo'lib, u bir yoki bir nechta vazifalarni bajarish uchun yoziladi.
Funksiya boshqa joyda chaqirilganda, u bajariladi va natija qaytarilishi mumkin.
Funksiya ma'lum vir vazifani bajarish uchun ishlatiladigan va kodni modul qilish hamda qayta ishlatishni osonlashtiradi.

Funksiyaning asosiy qismlari:

Funksiya turi(return type): Funksiya qanday turdagi qiymatni qaytarishi kerakligini bildiradi. Masalan: int, void, double va boshqalar.
Funksiya nomi (function name): Funksiyaga berilgan ism bo'lib chaqirilganda uni ishlatish uchun xizmat qiladi.
Parametrlar(parameters): Funksiyaga kiruvchi qiymatlar olishi mumkin. Bu qiymatlar funksiyaga berilgan argumentlar yordamida uzatiladi. Agar parametrlar kerak bo'lmasa, bo'sh qavslar yoziladi.
Tana qismi(function body): funksiyalar
bajaradigan amallar bu yerda yoziladi. Qavslar {} ichiga yoziladi.
Qaytarish bayonoti(return statement): Funksiya natijani qaytarishi mumkin. Agar funksiya natijani qaytarishi kerak bo'lsa return bayonoti ishlatiladi. Aks holda, funksiya void bo'lishi mumkin va qaytarish talab qilinmaydi.

NESTED WHILE LOOP

madina1575 — Tue, 05 Nov 2024 10:38:19 +0000

Nested so'zi - ichma - ich degan ma'noni bildiradi.

Nested while loop - while loop ichida xyana boshqa while loop ishlatish imkonini beradi.

Sinteks:
while(expression)
{
while(expression)
{
statement;
increasment/decreament;
}
statement;
increasment/decreasment;
}

Masalan:

#include <iostream>

using namespace std;

int main()
{

    int son = 5;
    int son2 = 5;

    while(son >= 1)
    {
        while(son2 >= 1)
        {
            cout << son2 << " ";
            son2--;
        }
        cout << endl;
        son--;
    }

    return 0;
}

bu yerda natija quyidagicha bo'ladi:
5 5 5 5 5
4 4 4 4
3 3 3
2 2
1

DO WHILE LOOP

madina1575 — Tue, 05 Nov 2024 09:56:57 +0000

do while loop - while loopning bir turi.

do while loop ham while loop bilan bir xil funksiyani bajaradi ammo while loop agar sharti to'g'ri bo'lmasa ichiga kirmaydi, do while loop da sharti to'g'ri bo'masa ham bir marta ishlaydi.

Sinteks:
do
{
statement;
increasment/decreasment;
}while(expression)

Masalan:

#include <iostream>

using namespace std;

int main()
{
    int i = 15;
    do
    {
        cout << "Hello World" << endl;
        i++;
    }while(i <= 10)
}

bu yerda i 15 ga teng yani 10dan katta va shartga to'g'ri kelmaydi ammo u bir marta Hello World tekstini chiqarib beradi.